Strona główna

Munio de Zamora

Ordinationes


W imię Boga! Amen!
To są Ordinationes, które wielebny brat Munio de Zamora, generał Zakonu Braci Kaznodziei daje siostrom noszącym habit Zakonu. Wyżej wspomniany wielebny ojciec, Generał Zakonu 1 zarządza, by te Ordinationes nie obowiązywały siostry pod grzechem.

Rozdział I - O przyjmowaniu sióstr
Nikt nie może być przyjętym bez pozwolenia przeora lub jego wikariusza, bez pozwolenia przełożonej i bez zgody starszyzny 2 sióstr (wyznaczonej przez przeora lub jego wikariusza i przełożonej). Osoba przyjmowana musi być wiary katolickiej, prawych obyczajów, prawego życia i dobrej sławy. Należy ją spytać czy ona chce żyć według obserwancji sióstr, a ona ze swojej strony musi złożyć niezłomne przyrzeczenie życia według obserwancji.

Rozdział II – O habicie sióstr
Habit sióstr jest uszyty z białego i czarnego materiału. Należy by materiał habitu nie był za kosztowny, tak by i jego kolor i wartość były takie jak przystoi prawdziwym i pokornym służebnicom Pańskim. Peleryna ma być prawie czarna a tunika biała. 3 Tunika nie powinna całkowicie przykrywać spodniej sukni, a rękawy mają sięgać do palców. Tunika ma być takiej długości, by nie wlokła się po ziemi. Podtrzymywana jest paskiem. 4 Kwef lub welon ma być biały i zrobiony z płótna lnianego lub konopnego.

Rozdział III – O błogosławieństwie habitu
Przeor (lub jego wikary) poświęca ubranie w następujący sposób:
Okaż nam Panie miłosierdzie etc.; Pan z wami etc.
Potem się modli:
Panie Jezu Chryste, Ty, który zechciałeś oblecz się w nasze śmiertelne okrycie, błagamy Cię, byś w obfitości swojej hojności i szczodrobliwości, pobłogosławił te ubrania, które święci ojcowie ustanowili, by ci którzy używać ich będą prowadzili życie w niewinności i pokorze. Niech Twoja służebnica tak używa te ubrania, by mogła zasłużyć na to, by zostać odzianą z Tobą, Chryste nasz Panie! 5 
Potem należy pokropić wodą święconą ubrania i siostry. 6  Potem pozostałe siostry biorą poświęcone ubrania i idąc na osobności, ubierają siostrę i strzygą jej włosy. 7 Potem prowadzą ubraną siostrę pod ołtarz, gdzie ona klęka. Przeor lub jego delegat 8 staje przed ołtarzem i mówi:
Przyjdź Duchu Święty
i bracia, którzy mu asystują kontynuują hymn do końca. 9 
Wtedy on mówi:
Panie, zmiłuj się nad nami. Chryste, zmiłuj się nad nami. Panie, zmiłuj się nad nami. Ojcze nasz itd.
Ześlij Ducha swego itd.
Chroń służebnice swoje itd.
Pan z wami itd. 10 
Potem modli się:
Boże, który dotykasz serca swoich wiernych światłem Ducha Świętego, obdarz ich tym samym Duchem, by mogli umiłować tego, co prawe i zawsze znajdowali radość w Jego pocieszeniu.
Inna modlitwa:
Panie, podtrzymuj Twoje służebnice swoją niebieską pomocą, tak by mogły one Tobie służyć z całego serca i okazały się godnymi swoich postanowień.
Odpowiedź:
Amen.
I kropi je wodą święconą. Wszystkie siostry witają nowo przyjęte przez przekazanie im pocałunku pokoju. 11 

Rozdział IV - O urzędzie (ustanowieniu) przełożonej 12 
Przeor konwentu lub jego zastępca po zasięgnięciu porady spowiednika i rady starszyzny sióstr mianuje przełożoną. Ona powinna być dojrzała w wierze, dyskretna i pobożna. Jej obowiązkiem jest dbać o siostry, upominać je i karcić, a jeśli popełniają wykroczenia – karać.

Rozdział V – O obserwancjach, czyli o odmawianiu godzin
Jeśli siostry są zdrowe, mają odmawiać wszystkie godziny kanoniczne: jutrznia, prima, tercja, seksta, nona, nieszpory i kompleta.
Na jutrznię 28 Pater noster, na nieszpory 14 Pater noster, a na wszystkie pozostałe godziny po siedem.

Rozdział VI – O błogosławieństwie posiłku i dziękczynieniu
By pobłogosławić i podziękować za posiłek siostry powiedzą jedno Ojcze nasz przed jedzeniem. Po skończeniu posiłku podziękują jeszcze jednym Ojcze nasz. Te, które znają psalm Miserere, odmówią go po każdym posiłku. Siostry, które znają Credo powiedzą go na początek jutrzni, przed prymą i po komplecie. Na godziny dla NMP siostry powiedzą tyle Pater noster, ile zostało wyznaczone na wyżej omówione godziny kanoniczne.

Rozdział VII – Czas odmawiania jutrzni
W czasie postu św. Marcina 13 siostry wstają na jutrznię zawsze w niedziele i w święta. Od Adwentu do Zmartwychwstania wstają każdą noc i odmawiają jutrznię w swoich pokojach lub idą na jutrznię do kościoła w odpowiednim towarzystwie, jeśli nie jest to niebezpieczne.

Rozdział VIII – O pracy ręcznej
W wielkie święta i w niedziele siostry powinny zaniechać pracę ręczną, a także inne prace, które zazwyczaj nie są wykonywane podczas dnia świętego.

Rozdział IX – O spowiedzi i o komunii
Spowiadać się powinny raz w miesiącu. Komunię mają przyjmować 10 razy do roku 14 , to znaczy w Boże Narodzenie, Wielki Czwartek, Zmartwychwstanie, w Dniu Pięćdziesiątnicy, w czterech świętach Błogosławionej Dziewicy Maryi 15 , w św. Michała i we Wszystkich Świętych. We wszystkich tych dniach należy się starać, o ile jest to możliwe, otrzymać Komunię w kościele św. Dominika. 16 

Rozdział X – O chorych siostrach
Należy często nawiedzać siostry, które są chore. Ich potrzeby i ich bieda są wezwaniem do okazania miłości.

Rozdział XI – O społecznym zaangażowaniu sióstr
Siostry nie powinny bez potrzeby lub tylko z chęci zaspokojenia ciekawości spacerować po mieście.
Siostry, szczególnie młode, nie powinny wychodzić same.
Siostry nie powinny brać udziału w weselach, tańcach ani w żadnych światowych, nieprzyzwoitych lub gorszących obchodach i zabawach. Nie powinny uczestniczyć w światowych spektaklach.
Absolutnie nie wolno im opuszczać miasta bez zezwolenia przeora lub jego zastępcy lub co najmniej bez zezwolenia swojej przełożonej z wyjątkiem udania się w pielgrzymkę.

Rozdział XII – O postach
Od Adwentu do Bożego Narodzenia siostry poszczą codziennie, tak samo w Wielkim Poście aż do Niedzieli Zmartwychwstania. Poszczą też w każdy piątek 17 . Przestrzegają wszystkie święta, które są ustanowione przez Kościół. Jeśli chcą pościć więcej –powinny zyskać zgodę spowiednika. 18 

Rozdział XIII – O spożywaniu mięsa
Mięso można spożywać jedynie w niedziele, czwartki i wtorki. W inne dni siostry powstrzymają się od mięsa, chyba że są chore, bardzo osłabione lub miały puszczaną krew. 19 

Rozdział XIV – O śmierci sióstr
Gdy jedna z sióstr umrze, pozostałe, gdy dowiedzą się o jej śmierci, zbiorą się przy jej grobie. Zapalą świece i powiedzą nad jej grobem sto Pater noster za jej duszę. Codziennie będą mówić osiem Pater noster za wszystkie zmarłe siostry.

Rozdział XV – O milczeniu sióstr
Gdy siostry przychodzą do kościoła na nabożeństwo będą milczeć, chyba że zaistnieje prawdziwa potrzeba przerwania milczenia. Milczeć będą tak, jak należy się spodziewać po pobożnych kobietach. Każda, która naruszy milczenie będzie pościć jeden dzień o chlebie i wodzie.

Rozdział XVI – O spotkaniach sióstr
W każdy pierwszy piątek miesiąca siostry przyjdą do kościoła św. Dominika. Mają tam pobożnie wysłuchać mszy i kazania. Potem pozostaną na miejscu i wysłuchają uważnie tekstu Ordinationes. Każda, która jest nieobecna bez pozwolenia będzie pościć jeden dzień o chlebie i wodzie.

Rozdział XVII – O karach
Jeśli siostry są niedbałe lub niestaranne w wykonywaniu swoich obowiązków lub jeśli popełniły grzech, mają być karane w następujący sposób:
Jeśli siostra została przyłapana w okolicznościach podejrzanych na intymnych kontaktach i jeśli została kilkakrotnie upomniana przez przeora i przełożoną, ale nie wykazuje żadnej poprawy, ma być wykluczona z fraterni 20 i ze społeczności sióstr. Albo też może ona zostać pozbawiona habitu, jeśli przeor i przeorysza po naradzeniu się z roztropnymi braćmi i starszyzną sióstr uznają to za stosowne.
Ponadto, jeśli siostra zwraca się do innych w sposób obraźliwy lub używa niestosowne i skandaliczne słowa, albo, jeśli we wściekłości uderza kogoś, albo, jeśli uczestniczy w zakazanych obchodach – w razie popełnienia winy tego rodzaju należy się post przez trzy dni o chlebie i wodzie .
Ponadto, jeśli siostra okazuje nieposłuszeństwo przeorowi lub przeorysze lub świadomie kłamie – za te przewinienia należy się jeden dzień o chlebie i wodzie.
Ponadto, jeśli siostra popełni jeden z grzechów głównych, będzie pościła sześć dni o chlebie i wodzie i przyjmie każdą inną karę, którą przeor lub przeorysza zechcą jej nałożyć.

Rozdział XVIII – O szacunku należnym księżom diecezjalnym
Siostry powinny uczęszczać do swoich parafialnych kościołów. Powinny okazywać szacunek księżom w swoich parafiach i płacić wszystkie należne daniny. 21 We wszystkich wyżej wspomnianych sprawach przeor lub jego zastępca lub przełożona, lecz zawsze z wyżej wspomnianymi siostrami, które stanowią starszyznę zakonną, mają prawo udzielić dyspensy, jeśli jest to potrzebne.

Wyżej wspomniane siostry proszą, 22 by wielebny ojciec Fra Munio, Generał i Mistrz Braci Kaznodziei, zechciał ratyfikować i zatwierdzić wszystko spisane powyżej i proszą by na świadectwo tego (zatwierdzenia), przyłożył swoją pieczęć do przedstawionych tutaj Ordinationes.
Na pobożne naleganie tychże sióstr, ja wspomniany wyżej Generał, przykładam swoją pieczęć do obecnej Reguły.

W Orvieto w święto św. Ambrożego, 7 grudnia roku Pańskiego 1286.




  1. Wszędzie dalej w tekście, gdzie mowa o Generale Zakonu używamy terminu przyjętego w naszej Prowincji, choć w oryginale pojawia się określenie Generał i Mistrz, jak również Mistrz generalny Zakonu.
  2. „Starszyzna sióstr” jest odpowiednikiem obecnej „radzie fraterni”. Niestety Munio nie zaznacza jak liczebna ma być grupa sióstr, które mają swoim autorytetem i decyzjami wpływać na życie fraterni. Być może rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawiono roztropnemu sądowi przeora i przełożonej.
  3. Czytelnika może dziwić dlaczego peleryna ma być „prawie czarna”, a nie „czarna”. Otóż habit sióstr był wzorowany na habitach dominikańskich braci, zwanych „conversi”. Jak podaję Rajmund Creytens peleryny braci konwersów i świeckich w trzynastym i czternastym wieku były szare (być może ciemno szare), dopiero w piętnastym wieku kolor peleryn ustala się na głęboką czerń.
  4. Nie ma żadnej wzmianki o rodzaju paska. Można tylko domniemywać, że podobnie jak habity, był wzorowany na paskach, noszonych przez konwersów.
  5. Jak podaje R. Creetens w Les constitutions des Freres Precheurs formuła błogosławieństwa jest identyczna z tą, którą używano dla błogosławieństwa habitów braci.
  6. Choć nie jest to zaznaczone dokładnie należy domniemywać, że kropiono tylko te siostry, które aktualnie były przyjmowane do Zakonu.
  7. Użyto tu słowa tonsura. Nie ma to jednak nic wspólnego z tonsurą, którą otrzymywali klerycy. Chodzi o postrzyżyny na wzór konwersów i sióstr konwersek (obecnie powiedzielibyśmy „sióstr kołowych”), którym skracano włosy do karku. Należy tez pamiętać, że w tym czasie kobiety zamężne nosiły pod kwefem włosy skrócone do karku, mniszki zaś miały włosy ścinane do skóry.
  8. Po raz pierwszy jest tu mowa o delegacie przeora. O ile poprzednio wspominano wikariusza, który, jak wynika z tekstu, był prawnie upoważniony do kierowania fraternią, słowo delegat w tym miejscu pozwala domniemywać, że przeor mógł delegować innego ojca do prowadzenia obrzędu.
  9. Z tych słów można wnioskować, że przyjmowanie sióstr do Zakonu od Pokuty było nie tylko sprawą przeora, ale całego klasztoru.
  10. Należy zaznaczyć, że właśnie w ten sposób (początek modlitwy i itd.) zapisane jest w tekście Ordinationes.
  11. Przyjęcie habitu oznacza wstąpienie na drogę pokutnego dominikańskiego życia. Jest prawdopodobne, że nie było żadnej formuły przysięgi ani okresu próbnego (nowicjatu).
  12. Wszędzie, zgodnie z obecnie przyjętą terminologią, używam słowo „przełożona”. W oryginale jednak użyte jest określenie „przeorysza”.
  13. Post św. Marcina trwał czterdzieści dni, zaczynał się po dniu św. Marcina (12 listopada) i trwał do Bożego Narodzenia.
  14. Zarządzenie przyjmowania Komunii św. 10 razy do roku jest wybitnym dowodem na to, że Munio ustanowił świeckie pokutnice w porządku zakonnym. Takie same wymagania stawiano w owym czasie braciom, mnichom i mniszkom. Innym świeckim, należącym do ówczesnych Zakonów od Pokuty nakładano obowiązek przyjmowania Komunii 3 lub 4 razy do roku. (Por. Reguly Pokutnicze w G.G. Meersseman, Dosier de l'ordre de la Penitence)
  15. W trzynastym wieku obchodzono uroczyście cztery święta Matki Bożej: Zwiastowanie – 25 marca, Nawiedzenie – 2 lipca, Oczyszczenie – 2 lutego i Wniebowzięcie – 15 sierpnia.
  16. Wzniesiony w 1220 na żądanie św. Dominika , kościół w Orvieto stał się pierwszym kościołem na świecie pod Jego wezwaniem. Zachowała się dotychczas ambona, z której kazał św. Tomasz z Akwinu. Przechowuje się tam podobizny tercjarek dominikańskich: św. Agnieszki z Montepulciano, bł. Danieli z Orvieto i bł. Joanny z Orvieto. Tam też spoczywa ciało bł. Joanny.
  17. Post należy rozumieć jako spożywanie tylko jednego posiłku w ciągu dnia. Za zwyczaj spożywano go w porze nony – czyli pomiędzy 13:30 i 14:30.
  18. Zakon chciał zapewnić sobie możliwość kontroli nad praktykami ascetycznymi, bowiem często stosowano ich nadmiernie – z powodu pychy i indywidualizmu.
  19. Dominikanie chętnie praktykowali upuszczanie krwi, wynikało to z przekonania, że ten zabieg przyczynia się do poprawy stanu zdrowia (por. R. Creytens, Les Constitutions des Freres Precheurs)
  20. Po raz pierwszy tu pojawia się określenie „fraternia”. Ponieważ zaznaczono, że winna ma być wykluczona i z fraterni i ze społeczności innych sióstr, można domniemywać, że w Orvieto było wystarczająco dużo sióstr, by móc tworzyć oddzielne Fraternie. Prawdopodobnie jednak wszystkie podlegały przeorowi klasztoru św. Dominika.
  21. Świeccy pokutnicy bardzo często byli powodem nieporozumień między klerem diecezjalnym i mendykantami. Munio wyraźnie chce tym zarządzeniem ustalić stosunki pomiędzy świeckimi dominikankami, które z jednej strony oddaje pod opieka Zakonu, a z drugiej pozostawia we własnych parafiach. Ponieważ nie nadaje im statusu regularnego zakonu, nie może całkowicie wyjąć je z zależności od kleru diecezjalnego, próbuje więc doprowadzić do zgody szczególnie podkreślając obowiązki materialne wobec własnej parafii. Wiadomo skądinąd, że świeckie dominikanki chętnie łożyły na braci kaznodziei, co powodowało niezadowolenie kleru diecezjalnego.
  22. Ten fragment jest wyraźną wskazówką, że siostry w Orvieto brały czynny udział w układaniu tekstu Ordinationes i same robiły starania o zatwierdzenie tekstu.